Blote poes

Vandaag stond er op de achterpagina van de NRC een aardig stukje van Midas Dekkers, over Tom Poes die precies 80 jaar geleden voor het eerst in druk verscheen.

Dekkers stelt dat Tom Poes een opvallend wezen is. Hij gedraagt zich namelijk meer als padvinder dan als poes. Een echte poes is pas geslaagd “zodra hij tweederde van zijn tijd weet te verslapen — wat niet wil zeggen dat hij de rest van de tijd wakker hoeft te zijn”.

Zit hij wel in het juiste velletje, vraagt Dekkers zich af. En trouwens, Tom Poes is de enige in de strip die altijd in zijn blote vel rondloopt. De reden die Midas Dekkers voor die naaktheid geeft — er zou vanwege de deadline van de krant geen tijd zijn om hem kleren aan te tekenen — lijkt me ironisch bedoelde onzin.

Er zijn trouwens wel meer onzinverhalen over ontklede striphelden. Aan het eerste Donald Duck-verhaal dat in Nederland in het vrolijke weekblad verscheen ontbreekt één pagina. Dat is een pagina waarop Donald helemaal naakt het huis uit rent, dus zelfs zonder zijn matrozenjasje.

Genoeg om een mythe in de kleren te hijsen: een blote eend in een kinderblad, dat kon natuurlijk niet! Dus sneuvelde de pagina op het altaar van de zwaarmoedige Nederlandse preutsheid.

Het is onzin. Waarom zou de redactie precies dat ene verhaal kiezen, terwijl het aanbod uit tientallen minder blote verhalen bestond, om er dan weer een pagina uit weg te moeten censureren? En bovendien, ook mét matrozenjas loopt Donald nog steeds in zijn blote kont, en dat zou dan geen probleem zijn?

De werkelijke reden was veel prozaïscher. Vanwege een uitgebreide prijsvraag in dat eerste nummer kwam de redactie gewoon ruimte te kort. Er moest ergens een bladzijde sneuvelen. En dit verhaal had precies die ene pagina waarop Donald afwisselend en in verschillende stadia van ontkleding naar buiten en weer naar binnen rent. Die kon weggelaten worden zonder de verhaallijn te veel geweld aan te doen.

Voor zover mij bekend is er nooit enige mythe ontstaan rond de naaktheid van Tom Poes. Wel is er al lange tijd discussie over de vraag waarom juist Tom Poes zo naakt is. Als ik me goed herinner, want ik kan het zo snel niet terugvinden, had Marten Toonder daar zelf de theorie over dat Tom Poes de ware onschuld verbeeldt. Toonder was nogal van Jungs archetypen.

Alle figuren in de strip dragen kleren, behalve Tom Poes. Midas Dekkers houdt het erop dat dit geen aangeklede dieren zijn, maar dat zij elk voor zich een menselijk tekort op pootjes verbeelden. Alleen Tom Poes heeft geen menselijk tekort.

Die theorie rammelt wel een beetje. Er komen ook mensen voor in de strip: de schilder Terpen Tijn en de tovenaar Hocus P. Pas, plus nog een aantal personages van het Kleine Volkje (Kwetal, Pee Pastinakel) en vooral heksen (Ivy, Grit van de Gorregrot) die duidelijk geen dieren zijn. En hoewel veel personages passen in het archetypen-idee van Jung, is het lastig om op elk een etiketje te plakken.

Zelf denk ik dat de mate van gekleedheid vooral een maat is voor de transparantie van de personages. Hoe meer kleding, hoe meer er blijkbaar verborgen moet zijn en blijven. Niet voor niets is heer Bommel weliswaar gekleed, maar alleen in een wijd openhangende jas. Hij is na Tom Poes de meest ontblote ziel in de strip.

Overigens was er ooit nóg een figuurtje in de strip die ongekleed door het leven ging. Dat was Wolle Waf, een vriend van Tom Poes. En een hond.

Maar honden en poezen die in alle openheid vrienden zijn? Dat kan natuurlijk echt niet… Van Wolle Waf is al bijna tachtig jaar niets meer vernomen.