Stroming

Ik weet werkelijk niet meer hoe ik ooit op het spoor kwam van House of Leaves, het debuut van de Amerikaanse schrijver Mark Z. Danielewski uit 2000. Ik kocht het in 2001, een jaar nadat het uitkwam, en ik las het kort daarna in drie dagen uit. Dat is al niet veel tijd voor een boek van ruim 700 pagina’s, maar als je de structuur van House of Leaves kent is het een wonder.

Het boek volgt niet de conventies van de klassieke roman. Het is geen verhaal met een begin, een midden en een einde. Het is eerder een waanzinnige verzameling indrukken. De aanvankelijke verteller in het boek, Johnny Truant, ontdekt een manuscript dat weer een studie is van een documentaire film. Die film gaat over een fotojournalist, die merkwaardige veranderingen opmerkt aan zijn huis, dat bijzondere extra dimensies blijkt te hebben.

Ik zal eerlijk zijn: ik heb deze samenvatting te danken aan Wikipedia, want hoewel de grote lijnen nog altijd wel in mijn hoofd zitten, waren de details me inmiddels ontglipt. Maar ze zitten wel degelijk in mijn onderbewustzijn.

Een jaar of tien geleden deed ik voor het eerst een cursus creatief schrijven. Sedertdien heb ik er een aantal gedaan, en sinds een jaar of vijf zit ik regelmatig aan de schrijftafel. Mijn grootste en ook minst gestructureerde project noem ik ‘Innerland’. Daar begon ik een jaar of twee geleden mee en het beslaat inmiddels enige honderden pagina’s manuscript. De verteller in dat verhaal ontdekt dat hij het vermogen heeft om andere werelden te betreden, die zeer verschillend van aard zijn maar stuk voor stuk op de een of andere manier verband hebben met hem en met elkaar.

Het zijn de in elkaar overlopende realiteiten van House of Leaves, met dezelfde sfeer, zie ik nu ineens.

Ik weet, alweer dankzij Wikipedia, nu ook dat dit ergodische literatuur wordt genoemd, een term die in 1997 werd bedacht door Espen J. Aarseth. Daarbij ligt de nadruk erop dat de lezer een niet-triviale inspanning moet verrichten om zijn weg door de tekst te vinden. In het geval van House of Leaves moet je als lezer structuur zien te vinden in de aantekeningen en vertelsels uit de verschillende vertellagen die door elkaar zijn gewaaid. Het boek lijkt soms ook letterlijk op een plakboek, waar willekeurige krantenknipsel in zijn ondergebracht.

Misschien had ik er juist daarom maar drie dagen voor nodig. Een boek als dit ‘begrijp’ je het best als je er intensief mee bezig bent. Elke avond tien of twintig bladzijden voor het slapengaan, dat werkt niet. Die drie dagen vielen in een vakantie, dus ik zal er toen ook inderdaad van de ochtend tot de avond in verloren zijn geweest.

Dat geldt trouwens niet voor alle ergodische literatuur. Wikipedia noemt als ander voorbeeld van het genre Night Film van Marisha Peisl, dat zich ondanks het spel met verschillende realiteiten veel gemakkelijker laat lezen dan House of Leaves. Ik heb het een paar jaar geleden met veel plezier gelezen, ook voor het slapengaan.

Mijn eigen schrijfproject ligt al een tijdje stil, ook omdat mijn dagelijkse blogs een behoorlijk aanslag op de schrijftijd doen. Maar nu ik heb ontdekt dat ik tot een stroming behoor, begint het weer aardig te kriebelen…

Mark Z. Danielewski, House of Leaves, 2000